خاطرات یک رئیس صندوق

قزوین ( تلفظ راهنما·اطلاعات)(به پارسی میانه: کاسپین)‏ یکی از شهرهای بزرگ ایران و مرکز استان و شهرستان قزوین در غرب ایران است. این شهر در تابستان خنک و در زمستان سرد است. جمعیت این شهر در سال ۱۳۹۰ خورشیدی بالغ بر ۴۶۴٬۳۲۳ نفر بوده‌است.[۹] قزوین در زمان حکومت صفوی پایتخت ایران بوده است و به همین دلیل دارای امکان و موزه های تاریخی بسیاری می باشد.[۱۰] قزوین پایتخت خوشنویسی ایران است و از جمله خوشنویسان معروف می توان به میرعماد قزوینی اشاره کرد که میدانی در داخل شهر قزوین به نام او نامگذاری شده است.[۱۱] قزوین به علت دارا بودن ۲ هزار و ۵۰۰ هکتار باغستان[۱۲] در اطراف شهر و وجود بوستان ۱۴۰۰ هکتاری باراجین در سال ۱۳۹۲ از سوی معاون رئیس جمهور و رئیس سازمان حفاظت محیط زیست کشور به عنوان شهر پاک ایران انتخاب شد .[۱۳] قزوین به دلیل قرار گرفتن در گلوگاه ارتباطی استان‌های شمالی و غربی کشور، نزدیکی به تهران، دارابودن چندین شهر صنعتی و نیز برخورداری از چندین دانشگاه -از جمله دانشگاه‌های بین‌المللی امام خمینی، علوم پزشکی و آزاد اسلامی- و شماری دانشگاه غیردولتی از موقعیت خوبی برخوردار است.[۱۴] فارسی زبان رایج در بین عموم اهالی قزوین است.[۱۵] البته برخی از ساکنان این شهر به زبان‌های تاتی، مراغی، کردی، لری، ترکی و رمانلویی نیز سخن می‌گویند.[۱۶] ره آورد شهر قزوین پسته ، باقلوا و شیرینی است. نامشناسی: نوشته های باستانی یونان قزوین را با نام "راژیا" معرفی می کند و پس از آن در نوشته های اروپایی این شهر با نام شهر باستانی "آرساس" و یا "آرساسیا" شناخته می شده است . [۱۷] اشکانیان قزوین را به نام موسس آن "اردپا" می خواندند. و ساسانیان نام این شهر را "کشوین" (یعنی سرزمینی که نباید از آن غافل شد) نهاده بودند. در برخی متون نام این شهر "قسوین" (یعنی شهری که مردمی پر صلابت و استوار دارد) ذکر شده است . به هر روی مورخان و باستان شناسان عصر حاضر قزوین را عربی شده "کاسپین" می دانند. و بر این باورند که قوم کاسپی‌ها که در سواحل دریای خزر می زیستند به مرور کوچ کردند و شهر قزوین را بنا نهادند. [۱۸] و به همین دلیل است که در متون کهن عثمانی و عربی نام دریای خزر "بحرالقزوین" ذکر شده است تاریخ: این شهر باستانی در زمان شاه تهماسب صفوی پایتخت ایران بوده‌است. نخستین خیابان ایران (خیابان سپه) در قزوین ساخته شد.[۱۹] آب انبار سردار بزرگ‌ترین آب انبار تک گنبدی جهان در قزوین می‌باشد.[۲۰] پیش از اسلام [ویرایش] در منطقه قزوین صدها تپه باستانی شناسایی شده‌است و تنها تپه سگزآباد نشانگر شهرمندی ۹۰۰۰ ساله یکجانشینی در این دشت برومند است. کلیسای کانتور قزوین بنای شهر قزوین را به شاپور ذوالاکتاف نسبت داده و می‌گوید آنجا را شاد شاپور نامید. امام ابوالقاسم عبدالکریم بن محمد رافعی در نسک التدوین فی اخباراهل الدانش به قزوین و زکریای بن محمد محمود ممکونی در آثارالبلاد و یاقوت حموی درمعجم البدان بهگفته ازاین فقیه و شاهزاده فرهاد میرزا معتمدالدوله در نسک هدایه السبیل و کفایه الدلیل باستناد شهرت قزوین را از بناهای شاپور ذوالاکتاف نگاشته‌اند ولی ولی احمد بن ابی عبدالله برقی در نسک النبیان و خواجه حمدالله مستوفی درتاریخ گزیده و محمد حسنخان اعتماد السلطنه در نسک مرآت البدان و امین احمد رازی در هفت ا. قلیم به گفته از البنیان واستاد و بارزایش خاور شناس نامی روس در نسک جغرافیای تاریخی ایران بنای شهر قزوین را بشاپور اول منسوب داشته‌اند. شمس الدین سامی بیک در قاموس الاعلام ترکی در این باره تردید کرده و نوشته‌است که از ایرانیان شاپور ذوالاکتاف با یکی از بهرام‌ها شهر قزوین را بنیاد نموده‌اند. سرچشمه اصلی این دو قول یکی اخبار البدان ابن فقیه و دیگری البنیان احمد بن ابی عبدالله برقعی است که نویسندگان پیشین نیز عموماً با این دو ماخذ استناد داشته‌اند. البته نمی‌توان در این باره دید قطعی داد ولیکن با بررسی اوضاع دوران فرمانروائی این دو پادشاه میمیانیم زمان شاپور ذوالاکتاف که بواسطه صغر سن نمی‌توانست در کارهای کشور کارآمد باشد سراسر مملکت دستخوش کشتار و تاراج طوایف درونی و بیرونی بود بنابراین باره‌است بانی قزوین را بنا به نگارش ابن دانشور شاپور ذوالاکتاف بدانیم اما این که ابن دانشورآوردهاست شاپور ذوالاکتاف شهر قزوین را بنا کرده و آن را شاد شاپور نامید. دیگران نیز در این زمینه شرحی نگاشته‌اند از جمله حمدالله مستوفی در دیرینه گزیده به گفته از نسک البنیان قدری بتفصیل پرداخته‌اند و نوشته‌است شهر قزوین را شاپور بن اردشیر بابکان ساخته و آنرا شادشاپور نام کرد همانا آن شهری که در میان قزوین ساخته‌اند چنانچه رودخانه چند بر جنوبی آن روانست و رودخانه ابهر بر شمالی آن و از آنجا اطلال بار و پدیدارست. محمد حسنخان اعتماد السلطنه نیز در نسک مرآت البلدان به گفته از نسک البنیان این موضوع را تا اندازه‌ای روشن تر به کلک آورده و می‌گوید قزوین را شاپور بن اردشیر بابکان ساخت و شاد شاپور نام نهاد و همانا آن شهری بود که میان رودخانه‌های خررود و ابهر رود می‌ساخته‌اند و آنجا اطلال بار و پدیدار است و مردم آنجا در دیه نرجه که به اردشیر بابکان منسوب است مسکونند و مشهور است در نسک گردآوری رافعی مسطور که حصار شهرستان قزوین اکنون جایی است در میان شهر شاپور ذوالاکتاف ساسانی ساخته‌است. پس از اسلام [ویرایش] قزوین به دنبال گشایش آن در سال ۲۱ هجری به نام مرز و ثغر مسلمین شناخته شد و مسلمانان برای جهاد با کفار دیلم به سوی آن رهسپار گشتند. روایات فراوانی که دربزرگی قزوین بازگویی شده و کارکرد زمامداران حکومت اسلامی در پشتیبانی از نگاهبانان قزوین ارج والای آن را می‌نماید. اعزام چهار هزار تن از مسلمانان به فرماندهی ربیع بن خثیم در سال ۳۶ هجری وپیش از جنگ صفین به قزوین به دست علی نمونه‌ای از این توجه‌است. بدیهی است که شهر کهن قزوین که به استواری محدود بوده و گنجایش گسیل سترگ کوچندگان و مجاهدان را نداشته و لزوم گسترش آن برای کشش بیشتر مسلمین اعزامی به قزوین احساس می‌شده‌است. سعید بن العاص بن امیه که از طرف عثمان والی کوفه بوده برای جنگ با دیلمیان به قزوین می‌آید و آن را شهری استوار و آباد می‌کند قطعا این عمران اولیه قبل از سال ۳۵ هجری که سال قتل عثمان است صورت گرفته‌است. خانه سازی در بیرون از قلعه کهن شهر ظاهراً نخستین بار بدست محمد بن سنان عجلی و در سال ۹۰ هجری انجام شده و دیگران نیز به تقلید از او در بیرون از شهر به خانه سازی پرداخته‌اند و شهر را گسترش بخشیده‌اند. پیش از سال ۱۶۹ هجری در سالهای خلافت مهدی عباسی و زمانی که فرزندش موسی الهادی ولیعهد بوده و شهرک به نامهای مدینه موسی و مبارکیه در کنار قزوین ساخته شد و همین دستور به گسترش شهر کمک شایانی کرد. در عصر صفوی [ویرایش] شاه تهماسب اول ، قزوین را به عنوان پایتخت برگزید. شاه تهماسب صفوی به سال ۹۵۳ ه.ق به علت نزدیکی تبریز به مرز های عثمانی و آسیب پذیر بودن این شهر و نیز دور بودن از خراسان و هجوم مداوم ازبکان به این شهر پایتخت را به قزوین انتقال داد. که این پایتختی تا سال ۱۰۰۶ ه.ق ( به مدت نیم قرن ) ادامه داشت .[۲۱] عمارت چهل ستون قزوین محل استقرار دولت در زمان شاه طهماسب[۲۲] و شاه اسماعیل دوم صفوی تحولات شهر قزوین پس از پایتختی شاه تهماسب پس از انتقال پایتخت به قزوین دستور ساخت باغ بزرگی را در مرکز شهر قزوین داد . که عبدی بیگ شیرازی مراحل ساخت این باغ را در مقدمه روضةالصفات اینگونه توصیف می کند . خسرو والاگهر دین پناه خطه قزوین چو شدش تختگاه رونق این خطه به حسب مراد گشت به یمین قدم شه زیاد خاست نوای فرح از خانه ها یافت عمارت همه ویرانه ها ابر کرم خاست ز هر سوی او آب فزون گشت به هر جوی او کشت وی از خاک برآورد سر خشتش از افلاک بر آورد سر شاه در آن خطه همچون بهشت ساخت عمارات بهشتی سرشت هر که نشان جست ز تاریخ آن داد به گلزار بهشتش نشان لازم به توضیح است که عبارت ( گلزار بهشتش )به حساب ابجد عدد ۹۶۷ را نشان می دهد که این عدد تاریخ اتمام ساخت باغ ها و عمارت ها بوده است .[۲۳]
با آغاز دوره صفوی و استقرار آنها در مرزهای کهن با مرکزیت نواحی شمال و غرب ایران و اعلام حکومت شیعی، باب جدیدی را برای گسترش همه جانبه شهر قزوین فراهم آورد که آثار مکتوب مورخان وسیاحان و یادمان های تاریخی _فرهنگی، نمایانگر این گسترش است.تغییرات سیاسی و جابه جایی پایتخت از قزوین به اصفهان که با تحولات در جنوب ایران با حضور دولت های اروپایی همراه بود، نتوانست اهمیت کلیدی منطقه قزوین را در پیوند غرب به شرق ایران با دولت های همسایه در مرزهای شمال و غرب ایران کمرنگ کند. تحولات کالبدی - فضایی شهر قزوین به هنگام پایتختی یکی از دوران های طلایی تاریخ قزوین، انتخاب این شهر به عنوان پایتخت حاکمیت شیعی صفوی است. با استقرار دولت شیعی صفوی در قرن دهم هجری، عصر جدیدی در تاریخ ایران آغاز شد و از این زمان قزوین به محل تجمع دولتمردان، علما و اندیشمندان و صاحبان حرفه و فن و هنر تبدیل شد. حکومت صفوی با تکیه بر مفاهیم عرفانی از سویی و تعابیر و تفسیر شریعت از نظرگاه مذهب شیعه از دیگر سو، موفق شد تا پایگاه اجتماعی بسیارگسترده ای در خطه ای بس وسیع به دست آورد.[۲۴] ژان شاردن که‌ در مجموع یازده‌ سال‌ در دوره صفویان (۷۰ ـ ۱۶۶۴ و ۷۷ ـ ۱۶۷۱ میلادی) در ایران‌ بوده در سال  ١۶٧۴  میلادی در شهر قزوین چهار ماه اقامت می‌کند و در باره آن می‌نویسد:[۲۵] قزوين شهر بزرگ و زيبايى است كه در دشتى وسيع‌ واقع در سه فرسنگى كوه الوند بنا شده است....دوازده هزارخانه و صد هزار تن جمعيّت دارد.صد خانوار يهودى،و چهل خانوار مسيحى در اين‌ شهر به سر مى‌برند.ميدان شاه كه اسب‌دوانى نيز در آن‌جا به عمل مى‌آيد زيباترين‌ نقاط اين شهر است....قزوين مسجد بسيار ندارد....بعد از مسجد مهم‌ترين و مجلل‌ترين عمارات قزوين مدارسى است كه طلاّب‌علوم دينى در آن تحصيل مى‌كنند....آنچه قزوين را در انظار بينندگان باشكوه‌و رفيع مى‌نمايد كاخها و خانه‌هاى قصرآساى بزرگان و اعيان شهر است كه همه‌تماشائى و ديدنى است.....اما اين شهر نسبت‌به شهرت و عظمتش باغ و بستان زياد ندارد،زيرا هم خاك دشتى كه شهر در آن بناشده شنى و هم آبش كم است.برخى از كشتزارهايش از آب شاخهء كوچكى ازشاهرود آبيارى مى‌شود.كاريزهايى نيز دارد.آب آشاميدنى بيشتر مردم از چاه‌هايى‌كه غالبا متجاوز از سى پا گودى دارد برآورده مى‌شود.آب اين چاهها خنك اماسنگين و بى‌مزه است.كمبود آب گذشته از اين كه بزرگ‌ترين مانع رشد كشاورزى‌و توسعهء باغها و بوستانهاست مايهء سنگينى و ناسازگارى هوا و عدم رعايت بهداشت‌عمومى است،و اين عوامل زيان‌زا مخصوصا در تابستانها بيشتر ظاهر مى‌شود.زيراچنان كه ياد شد قزوين رودخانه و آب جارى ندارد كه كثافات شهر را بزدايد وهمراه خود به جاهاى دور ببرد... روز قزوین ۹ شهریور ماه سالروز انتخاب قزوین به عنوان پایتخت از سوی شاه تهماسب صفوی است. با تصویب شورای شهر قزوین این روز از تقویم با عنوان روز قزوین انتخاب شده‌است. و همایش قزوین با حضور سفیرانی که در زمان صفوی در این شهر حضور داشتند برگزار می‌شود. در این روز بازدید از موزهها و اماکن سیاحتی رایگان بوده و نیز تورهای رایگان برای بازدید و گشت گزار در شهر از طرف شهرداری برگزار می‌شود. نمایشگاه خوشنویسی، جشنواره موسیقی، نمایشهای محلی، سینمای تابستانه و نمایشگاه صنایع دستی را می توان از شاخص ترین مراسم‌های روز قزوین برشمرد مراکز دیدنی قزوین مجموعه باغ صفوی نوشتار اصلی: مجموعه باغ صفوی مجموعه دولتخانه صفوی در مرکز شهر قزوین با مساحتی بالغ بر ۶ هکتار واقع شده است، دولتخانه صفوی و یا باغ فرهنگی قزوین از ساختمان عالی‌قاپو در شمال خیابان سپه آغاز شده و در انتها به محوطه عمارت چهلستون اتصال می‌یابد و در طول مسیر خود با گذشتن از چندین حیاط و محوطه باز، امکان بازدید از آثار و بقایای به‌جا مانده از دوره‌های مختلف (صفوی، افشاریه، زندیه و قاجاریه) همانند سردر عالی‌قاپو، باغ حیاط عالی‌قاپو، عمارت شهربانی، شترخان، گراند هتل قزوین، سینما گراندهتل ، پیغمبریه ، کاخ چهل‌ستون قزوین و موزه قزوین را فراهم می کند .[۲۷] هم اکنون این مجموعه در حال بازسازی بر اساس شواهد تاریخی و باغستان های سنتی قزوین است .نقشه باغستان زمان شاه تهماسب (معروف به باغ سعادت )از روی ابیات شاعر برجسته همان عصر عبدی بیگ شیرازی تبیین شده است . عمارت ها قزوین به علت پایتختی در دوره صفویه و نیز حضور شاهزادگان و امیران در دوره های مختلف تاریخی دارای عمارت ها و کاخ های متعددی است. معروف ترین عمارت موجود در قزوین کاخ چهلستون می باشد که تنها کاخ بر جای مانده از کاخ های موجود زمان صفوی می باشد؛این کاخ در اصل اروشی خانه و محل پذیرایی از میهمانان پادشاه بوده است. [۲۸] از دیگر عمارت های موجود در قزوین باید به عمارت شهرداری اولین شهرداری ایران به سال ۱۳۰۶ اشاره کرد که توسط روس ها ساخته شده است .[۲۹] عمارت باغ سپهدار[۳۰] ، موزه کشاورزی کنونی [۳۱] ، عمارت سردار مفخم [۳۲] یا خانه فرهنگ امیر کبیر ، عمارت شهربانی و میمون‌قلعه که از کاخ های سلطنتی آل بویه است را می توان از شاخص ترین کاخ ها و عمارات موجود در قزوین دانست. شهر [ویرایش] نوشتار اصلی: دروازه‌های قزوین شهر قزوین در گذشته هشت دروازه داشت که به نام‌های دروازه رشت، دروازه باغ‌شاه، دروازه درب کوشک، دروازه تبریز، دروازه تهران، دروازه شیخ‌آباد، دروازه امام‌زاده حسین و دروازه خندقبار معروف بودند. امروزه از آن میان، تنها دو دروازه درب کوشک و تهران باقی مانده‌اند.[۳۳] گرمابه ها [ویرایش] حمام قجر، موزه مردم شناسی قزوین گرمابه های بسیاری در قزوین موجود است که از میان آن ها می توان حمام رضوی ،حمام قجر ،حمام دودر ،حمام سیدیان ،حمام میرزا کریم،حمام حاجی محمد رحیم( صفا )،حمام بلور ،حمام راه ری ،حمام داروغه ،حمام آخوند قزوین ،حمام پیر حصار،حمام بایندر کوچه ،حمام قوشه،حمام سعدیه،حمام حاج بیگلر و … را نام برد که همگی آن ها با معماری و تزیینات متفاوت و ارزشمند از نقاط دیدنی شهر قزوین محسوب می شوند .[۳۴] آب انبار ها [ویرایش] قزوين را بايد به يك اعتبار،شهر آب انبارها بدانيم . ساخت و وقف بيش از يكصد بناي ويژه و پر هزينه براي انباشت و ذخيره آب در شهري كه از دير باز به كم آبي شهره بوده – افزون بر هزاران واحد آب انبار خانگي – نشان از همت بلند مردم نيكو كار قزوين دارد . زمان آبگيري آنها – كه معمولا در چله زمستان صورت مي گرفت – علاوه بر رعايت بهداشت در حد ممكن ، بهره برداران را از مصرف يخ در تابستان بي نياز مي كرد.[۳۴] آب انبار های بسیاری در قزوین موجود است که از میان آن ها می توان به آب انبار حکیم،آب انبار زنانه بازار،آب انبار سردار کوچک،آب انبار سردار بزرگ،آب انبار حاج کاظم ،آب انبار مسجد جامع (خیابان)،آب انبار ملاوردی خان ، آب انبار آقا ، آب انبار حکیم ، آب انبار شیشه گر ، آب انبار پنجه علی ، آب انبار حاج کریم ، آب انبار حاجی بابا ، آب انبار زرگره کوچه و ... اشاره کرد. بازارها و سرا ها کاروان‌سرای سعدالسلطنه با مساحت ۲۶ هزار متر مربع از کامل ترین و وسیع ترین سرا های سنتی ایران محسوب می شود. این بنای تاریخی در مجموعه بازار تاریخی قزوین قرار گرفته است و در دوره ناصر الدین شاه قاجار و به دستور باقر خان سعدالسلطنه ( سعدیه ) بنا شده است . در کتیبه این بنا ذکر شده "خدایگان کرم سعدالسلطنه عادل، بنا نهاد به قزوین سرای سعدیه " . این کاروان سرا به صورت چهار ضلعی ساخته شده و چهار ایوان در چهار ضلع حیاط دار آن که طاق نمای ایوان ها دارای آجرکاری و سقف داخلی ایوان ها دارای تزیین و مقرنس کاری است. این کاروان سرا یاد آور رونق نسبی تجارت بخش خصوصی ایران در عهد قاجاریه با اروپا از طریق روسیه می باشد؛ و با توجه به وسعت این کاروانسرا یکی از مهم ترین مراکز تجاری در زمان قاجار و محل تبادل کالا های تجار در داخل کشور بوده است . ورودی اصلی کاروانسرای سعدالسلطنه در خیابان امام خمینی(ره) قزوین دارای هشتی زیبایی در ورودی بنا بوده،که خیابان را به حیاط اصلی مجموعه متصل می کند . این مجموعه ارزشمند در ردیف ۳۸ بنا های منتخب میراث فرهنگی کشور جای گرفته است. مهم ترین و با ارزش ترین بخش های این کاروانسرا عبارتند از : سرای نگارالسلطنه،سرای سعدیه، چهارسوق بزرگ و کوچک ، حیاط قهرمانی ،راسته وزیر ، سرای بهشتی و شتر خان . متن اصلی مقاله از هفته نامه هتلداری و صنایع وابسته اخذ شده است. فضای سبز [ویرایش] باغستان های سنتی - جنوب شهر قزوین به گواهی عبدی بیگ شیرازی و همچنین واعظ قزوینی ، شهر قزوین از باغستان های سرسبزی تشکیل شده بود که گرداگرد شهر را فرا می گرفت ؛ درختان انگور ، پسته و بادام که صفا و طراوتشان شهر را پر کرده و سایه سار دلکششان موجب آسودگی مردم شده بود.ولی متاسفانه با توسعه ناموزون شهری لطمه جبران ناپذیری به فضای سبز تاریخی قزوین زده شد؛ با این وجود باز هم می توان آثار خرمی و سرسبزی را در باغستان های ۱۴۰۰ ساله پیرامون شهر مشاهده کرد. از جمله باغستان های سنتی قزوین که امروزه تبدیل به پارک و بوستان شده است . باغ تاریخی حکم آباد ( پارک ملت ) است. سبزیکار آقا جمالی و یا حکم آباد از تفرجگاه های سنتی مردم قزوین است. از دیگر باغستان های برجای مانده می توان به باغ تاریخی مصلای قزوین اشاره کرد که در بیرون شهر بوده و هر ساله در مراسم سنتی پنجاه بدر میزبان اهالی قزوین است. بوستان دهخدا نیز در باغستان سنتی " ماریان " ساخته شده است .[۳۶]ضمنا سرانه فضای سبز در قزوین ۱۱٫۱۴ متر به ازای هر نفر است. جاذبه های مذهبی [ویرایش] پیغمبریه آرامگاه چهار تن از پیامبران خدا[۳۷] امامزاده شاهزاده حسین فرزند امام رضا(ع)[۳۸] شهر قزوین از دیرباز میزبان قدوم پاک امامزادگان بسیاری بوده است ، که مزارشان امروزه زیارتگاه شیعیان است . گفته شده که امامزاده شاهزاده حسين(ع) فرزند دو ساله امام رضا(ع)بود که در سفر ایشان از مرو حين عبور از قزوین، در این شهر درگذشت و در همانجا به خاک سپرده شد. در زمان صفوی زینب بیگم دختر شاه تهماسب صفوی بنای باشکوهی برای شاهزاده حسین ساخت که تا امروز پا بر جاست.[۳۹] سلسله صفوی علاوه بر ساخت بنا بر مزار قدیمی شاهزاده حسین ، مزار آمنه خاتون، حلیمه خاتون و نیز بقعه پیغمبریه معروف به چهار انبیاء، مزار چهار تن از پیامبران به نام های سلام ، سلوم ، سلوهی و القیا را ساخت که تا به امروز نیز زیارتگاه عموم مردم است . از دیگر امام زاده های قزوین می توان به امامزاده اباذر،امامزاده اسماعیل،امامزاده علی قزوین ، امامزاده سلطان سید محمد و امامزاده باراچین اشاره کرد .[۴۰] نمایی از رواق بیرونی مسجد النبی قزوین نمایی از سردرب ورودی مسجد جامع قزوین در گوشه گوشه قزوین مساجد تاریخی بسیاری وجود دارد که حاکی از باور های مذهبی مردم این خطه و نیز ذوق هنری آن ها می باشد. به طور مثال مسجد جامع قزوین که بر روی بقایای آتشکده بنا شده است یکی از زیبا ترین مساجد موجود می باشد که با دارا بودن طاق هارونی ، ایوان سلجوقی و معماری صفوی گنجینه ای با ارزش از معماری اعصار مختلف را به نمایش می گذارد. از دیگر مساجد تاریخی قزوین می توان به مسجد النبی ، مسجد حیدریه ، مسجد پنجه علی ، سنجیده مسجد ، مسجد سوخته چنار( كه آرامگاه داودبن سلیمان غازی از یاران امام رضا (ع) را در خود جای داده است)، مسجد آقامیرعبدالصمد، مسجد آقا معصوم، مسجد شهید( كه محراب شبستان زیرین آن محل ضربت خوردن شهید ثالث است)، مسجد خواجه شهدا، مسجد سبز، مسجد محمدیه ، مسجدلله (لعل)، مسجد راه چمن، مسجد احمدیه، مسجد مقبره اشاره کرد . [۴۱] رویداد های فرهنگی قزوین [ویرایش] قزوین پایتخت خوشنویسی ایران [ویرایش] دوسالانه خوشنویسی، کاروانسرای سعدالسلطنه موزه دائمی خوشنویسی، کاخ چهل ستون قزوین قزوین از دیرباز مهد پرورش بزرگان خوشنویسی کشور بوده‌است. اساتیدی همچون میرعماد حسنی (استاد بزرگ خط نستعلیق)، میرزا محمد حسین عماد الکتاب قزوینی،میرزا محمد علی خیارجی قزوینی (اولین خوشنویسی که بسم الله را به صورت مرغ طغرا ترسیم کرد)، عبدالمجید طالقانی و ملک محمد قزوینی. از دیگر خوشنویسان به نام قزوین می‌توان به گوهرشاد حسنی سیفی، میرابراهیم قزوینی، میرمحمد امین حسنی سیفی قزوینی و یحیی قزوینی اشاره کرد.[۴۲] به این سبب شهر قزوین از سوی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و شوای عالی فرهنگ به عنوان «پایتخت خوشنویسی ایران» لقب داده شده‌است. و به غیر از موزه دائمی خوشنویسی قزوین که در محل کاخ چهل‌ستون قزوین برقرار است، هر ساله رویدادهای بزرگ خوشنویسی مانند: برگزاری دوسالانه خوشنویسی ایران (با حضور اساتیدی از سراسر جهان)، برگزای جشنواره خوشنویسی آیات قرآنی، جشنواره خوشنویسی غدیر و... در این شهر به وقوع می‌پیوندد.[۴۳] جشنواره ملی بازی و اسباب بازی جشنواره ملی بازی و اسباب بازی به همت سازمان فرهنگی ورزشی شهرداری قزوین و همه ساله همزمان با عید نوروز در قزوین برگزار می شود؛ در این جشنواره که با شعار کودکان دیروز ، امروز ، فردا کار خود را آغاز کرده است ، تولیدات اسباب بازی در گذشته و حال به نمایش گذاشته می شود . این جشنواره هر سال در محل کاروانسرای سعدالسلطنه برگزار می گردد؛ و هنرمندان عروسک ساز از سراسر کشور در آن شرکت می کنند. علاوه بر این بیش ۳۰۰ نوع اسباب بازی قدیمی توسط شهرداری قزوین جمع آوری شده که همزمان با جشنواره در موزه اسباب بازی واقع در همین مکان به نمایش گذاشته می شود قزوین از زبان بزرگان [ویرایش] محمد قزوین باب من الابواب الجنه ( قزوین دری از در های بهشت است ) عارف قزوینی عارف قزوینی ز تاریخ قزوین، بسی داستان شنیدم من از دوره باستان به دوران تهماسب شد پایتخت ازین رو بدین شهر رو کرد بخت چو عباس شد پادشه، این دیار شد آبادی و رونقش بی شمار درین پایتخت از دیاران دور بسی داشتند از سفیران حضور فزون داشت این شهر جاه و جلال همه چیز بودش به حد کمال ناصر خسرو باغستان بسیار داشت ؛بی دیوار و خار و هیچ مانعی از دخول در باغات و قزوین را شهری نیکو دیدم باروی حصین و کنگره بر آن نهاده و بازار های خوب عبدی بیگ شیرازی واعظ قزوینی نامداران قزوین [ویرایش] همچنین ببینید: افراد سرشناس استان قزوین علامه علی اکبر دهخدا علامه محمد قزوینی خطه قزوین تا کنون مهد پرورش بزرگان علم و ادب و خوشنویسی بسیار بوده که با خلق آثار و اقدامات ارزشمند خود گام موثری در پیشبرد فرهنگ ایران داشته اند. بزرگانی همچون علامه علی‌اکبر دهخدا ،عارف قزوینی ،عبید زاکانی ،حمدالله مستوفی ،میرعماد حسنی قزوینی ،نسیم شمال ،محمد قزوینی ،عمادالکتاب،عبدالمجید طالقانی ،شهید عباس بابایی،محمدعلی رجایی ،زکریای قزوینی ،غلامحسین لطفی ، منوچهر نوذری، قمرالملوک وزیری ،ابوالحسن اقبال‌آذر، جواد مجابی، محمد دبیرسیاقی، کامران فانی و بسیاری دیگر که با اقدامات خود فرهنگ ایران را تعالی بخشیدند . [۴۷] جغرافیا [ویرایش] مکان‌نگاری [ویرایش] قزوین در مدار °۵۰٫۰۰ شرقی و °۳۶٫۱۶شمالی قرار دارد. قزوین از سمت شمال به لاهیجان، از شمال شرق به رازمیان، از شرق به بیدستان و محمدیه، از جنوب شرق به الوند، از جنوب به شهر صنعتی لیا، از جنوب غرب به اقبالیه، از غرب به محمود آباد نمونه و از شمال غرب به منجیل راه پیدا می‌کند. رازمیان لاهیجان منجیل محمدیه و بیدستان محمود آباد نمونه    قزوین     الوند شهر صنعتی لیا اقبالیه اقلیم [ویرایش] نقشهٔ آب و هوایی ایران؛ شهر قزوین در شمال غربی کشور قرار گرفته و آب و هوای آن سرد و کوهستانی است. ارتفاع شهر قزوین از سطح دریا ۱۲۷۸ است. میانگین دمای سالانه شهر قزوین ۱۳ درجه است. آب و هوای شهر قزوین بخاطر هم جواری با رشته کوه‌های البرز از ناحیه شمال در تابستان خنک و در زمستان سرد است. میانگین میزان بارش شهر قزوین سالانه ۳۰۲ میلی‌متر است. [نهفتن]آب و هوای قزوین ژانویه فوریه مارس آوریل مـــــه ژوئـن ژوئیـه اوت سپتامبر اکتبـر نوامبر دسامبر سـال گرم‌ترینC° ۱۷ ۱۰ ۲۰ ۲۶ ۲۹ ۳۵ ۴۱ ۳۸ ۳۷ ۳۲ ۲۴ ۱۸ ۴۱ میانگین گرم‌ترین‌هاC° ۸ ۳ ۱۴ ۱۸ ۲۲ ۳۰ ۳۴ ۳۶ ۳۳ ۲۷ ۱۸ ۸ ۳۶ میانگین سردترین‌هاC° -۳ -۶ ۱ ۴ ۹ ۱۳ ۱۶ ۱۸ ۱۵ ۱۰ ۶ -۲ -۶ سردترینC° -۸ -۱۷ -۶ -۴ ۳ ۸ ۱۰ ۱۴ ۹ ۵ ۲ -۱۰ -۱۷ بارشmm ۳۷ ۳۷ ۴۰ ۳۱ ۱۵ ۳ ۱ ۲ ۱ ۹ ۲۳ ۳۲ ۲۳۲ منبع: سایت ودربیس[۴۸] دسامبر ۲۰۰۸ ساختار شهری [ویرایش] انجمن اسلامی شهر قزوین [ویرایش] زین اسب - متعلق به اولین شهردار قزوین - موزه مردمشناسی حمام قجر انجمن اسلامی شهر قزوین، انجمنی است ساخته از ۹ نماینده[۴۹] که بر طبق قانون شوراها مسئول اداره شهر قزوین است.[۵۰] مهم‌ترین وظایف شورا انتخاب شهردار به مدت چهار سال، نظارت بر عملکرد شهرداری و در صورت لزوم برکناری شهردار، تصویب طرح‌های لازم برای رفاه بیش‌تر شهروندان و نظارت بر اجرای آن‌ها، تصویب بودجه سالانه شهرداری، تصویب اساسنامه موسسات و شرکت‌های وابسته به شهرداری هستند.[۵۱] نخستین بلدیه یا شهرداری قزوین در اسفند سال ۱۳۰۶ هجری قمری تاسیس گردید. شهرداری قزوین مانند دیگر شهرداری‌های ایران سازمانی غیردولتی است. نخستین شهردار شهر قزوین میرزا حسین شهیدی(صدرالعلما) بوده است.[۵۲] شهرداری قزوین [ویرایش] همچنین ببینید: عمارت شهرداری قزوین لوگوی شهرداری قزوین اولین بلدیه یا شهرداری قزوین در سال ۱۲۸۵ تاسیس گردید. شهرداری قزوین مانند دیگر شهرداری‌های ایران سازمانی غیردولتی است و وظیفه آن اداره شهر قزوین می‌باشد.[۵۳] با انتخاب خواجه نوری به عنوان فرماندار قزوین در سال ۱۲۹۸ هجری شمسی، سید کاظم سرکشیک زاده به قزوین فرا خوانده می‌شود و کار سازمان دهی بلدیه قزوین به او واگذار می‌گردد، وی سازمان مرتبی را با شعبه‌هایی چند و تعیین بودجه مشخص برای بلدیه قزوین ایجاد می‌کند. از آنجا که بلدیه آن روز جز دریافت عوارض دروازه‌ها (نواقلی) محل درآمد دیگری نداشت فقط می‌توانست حقوق کارمندان خود را تامین کند و اقدامی در زمینه آبادانی و پاکیزگی شهر انجام نمی‌دادند. پس از به سلطنت رسیدن رضا شاه و برگزیده شدن بوذر جمهری به سمت کفالت شهرداری تهران وانجام فعالیتهای گسترده در سطح شهر تهران، شرایط بد شهر قزوین در آن زمان که با تهران فاصله اندکی داشت بیشتر به چشم می‌آید و از این رو روزنامه‌های محلی و شخصیت‌های موثر شهر و وکلای برای جلب توجه دستگاه حکومت و شخص رضا شاه به مشکلات شهر قزوین و ایجاد یک بلدیه فعال دست به یک رشته فعالیتهای چشم‌گیر می‌زنند که از آن‌ها می‌توان به فوق العاده (روزنامه) رعد در قزوین به تاریخ ۲ مهر ۱۳۰۶ خورشیدی اشاره نمود. این فوق العاده به مناسبت سفر رضا شاه به همراه ولیعهد به قزوین و عبور از آن شهر انتشار یافت و وظیفه آن نقل مشکلات مردم شهر قزوین بوده‌است.[۵۴] آخرین شهردار قزوین محمود کمالی بود که طی استعفاء وی هم اکنون مسعود نصرتی به جای او شهردار قزوین می‌باشد.[۵۵] گستره شهری [ویرایش] نقشه مجموعه شهری بزرگ قزوین مردم [ویرایش] زبان [ویرایش] نوشتار اصلی: لهجه قزوینی زبان رایج مردم شهر قزوین فارسی با لهجه خاص قزوینی می‌باشد.[۴][۵][۵۶]. در سفرنامه ادوارد براون به نام "یک سال در میان ایرانیان"(۱۸۸۷-۱۸۸۸) زبان غالب مردم قزوین نیز فارسی ذکر شده‌است.[۵۷] مردم قدیمی قزوین در گفتگوهای محاوره با لهجه و گویش ویژه قزوینی سخن می‌گویند که مبنی بر گشایشه گرایی در انتهای الفاظ است و دربسیاری ازواژگان، گفتار بمانند نوشتار روی می‌گیرد. در واقع گویش مردم این شهر گونه‌ای از پارسی اصیل و باستانی ایران است و معمولاً بدون شکستن الفاظ. گویش اصلی مردم شهر قزوین فارسی با لهجه مخصوص قزوینی است اما گویش اصیل روستاهای قزوین (تاتی) و (الموتی) و به خاطر اقوام مهاجر ساکن روستاها، زبان ترکی و کردی نیز شنیده می‌شود. جامه [ویرایش] مردم قزوین در گذشته بر اساس موقعیت اجتماعی خود پوشش متفاوتی داشته‌اند اما امروزه زنان و مردان قزوینی دیگر به ندرت از پوشاک و لباس‌های رسمی و سنتی خود استفاده می‌کنند، لباس‌های رسمی قزوینیان در گذشته بدین شرح بوده‌است: مردان برای متمایز بودن افراد اعیان از قشر کم در آمد، کلاه‌های متفاوتی بر سر می‌گذاشتند، پیراهن‌ها معمولاً به رنگ سفید و ساده و دکمه یقه آن بر شانه چپ بسته می‌شد و در میان سینه چپ، از شانه تا زیر سینه، چاکی داشت. پس از آن پیراهن‌هایی با یقه‌های بلند به نام یقه «قزاقی» متداول شد و سپس یقه «ملایی» جای آن را گرفت. دیگر تن پوش مردان قزوینی «ارخالق» نام داشت که ارخالق پیراهن جلو باز بسیار بلندی بود که تا انتهای پا می‌رسید و در ناحیه کمرتنگ و دامن آن بسیار گشاد بود و در دو پهلو، دو چاک بلند تا کمر داشت. همچنین شلوار قشر کم در آمد از جنس کرباس و به رنگ آبی یا مشکی بوده‌است که کمر آن‌ها با نخ‌های پنبه‌ای سفت می‌شده و بلند و گشاد بوده‌اند، ولی افراد ثروتمند از شلوارهای دکمه دار استفاده می‌کردند. پاپوش مردان قزوین گیوه‌های به نام جوراب و آجیده بوده‌است ولی افراد اعیان از گیوه‌های مرغوب و بهتری به نام ملکی استفاده می‌کردند. زنان زنان قزوینی زیر پیراهن خود شلیته می‌پوشیدند. به طوری که شلیته به اندازه یک وجب و یا حتی کمتر از دامن آن‌ها بیرون می‌آمد. جنس پارچه آن اغلب ململ، چیت و کرباس بود و به شکل‌ها و رنگ‌های گوناگونی ساخته می‌شد. جوانان اغلب روی شلیته‌های خود را با نخ‌های رنگی گلدوزی می‌کردند. شلیته گلدار جوانان دارای سجاف پهن بود. برخی دیگر از شلیته‌ها به جای سجاف لیفه داشت. شلیته لیفه دار از پارچه ضخیم و سنگین مانند مخمل، ترمه، تافنه ابریشمی و.. ساخته می‌شد. معمولاً قسمت پایین شلیته را با دست دوخته و آن را به حالت تزیینی در می‌آوردند که به آن دالبر و دندان موشی می‌گفتند. در حدود صد سال پیش در زنان اعیان از یل یا نیم تنه قزوینی استفاده می‌کردند که از پارچه ترمه با آستری از پارچه تافته کرم رنگ تهیه می‌شد. در قسمت جلوی آن، هجده دکمه فلزی پی در پی می‌دوختند. زنان در زیر شلیته‌های خود شلوارهای مشکی می‌پوشیدند، دمپای این شلوارها تنگ و بالای آن گشاد بود و آن‌ها را با بند تنبان می‌بستند. پاپوش زنان نیز بر اساس وضعیت مالی انواع مختلفی داشته‌است. اصولا اقشار کم در آمد از گیوه‌های ظریف استفاده می‌کردند و زنان اعیان نیز از کفش‌های چرمی مدل روز استفاده می‌کردند.[۵۸] خوراک‌ها [ویرایش] خوراک های سنتی قزوین [ویرایش] استان قزوین نیز مانند سایر استان های کشور دارای انواع غذاهای سنتی است که برخی از آنها در مناسبت های ویژه و تعداد بسیاری نیز به شکل عادی در طی سال تهیه می شود. برخی از انواع غذاهای سنتی قزوین عبارتند از:قیمه نثار، شیرین پلو و کوکوی شیرین ، آش دوغ ، آش دندان کشه ، یتیم چه، ماش پیازو ، اشکنه ، دیماج [۵۹] و کاله‌جوش نام برد.[۶۰] شیرینی های سنتی قزوین [ویرایش] نان چایی ؛ یکی از انواع شیرینی های سنتی قزوین متداول ترین شیرینی های استان عبارتند از: باقلوای لوزی، نان برنجی، نان نخودی، نان قندی، باقلوای پیچ،نان بادامی، نان گردویی، پادرازی، نان نازک، نان چرخی، نان چایی، اتابکی،ولی عهدی، حاج کریمی[۶۱] نان سنتی قزوین [ویرایش] در قزوین انواع اقسام نان پخت می شود که شهرت بسیاری دارد؛ در بین نان های قزوین ، نان لواش تنوری که به صورت گرد و بزرگ طبخ می شود دارای کیفیت و طعم مطبوعی می باشد که موجب شهرت آن شده است .[۶۲] قاق یکی دیگر از نان های سنتی قزوین است که خشک و شیرین بوده و با چای سِرو می شود .[۶۳] از دیگر نان های سنتی قزوین می توان به شیرمال و زنجبیلی اشاره کرد ، که کم شیرین بوده و همراه با عصرانه و چای خورده می شود . فرهنگ و هنر [ویرایش] آداب و رسوم [ویرایش] از آیین‌ها و جشن‌های ایرانی و رایج درگستره جشن نوروز، نوروز خوانی، چهارشنبه سوری، سیزده بدر، جشن انار، جشن فندق، جشن تیرگان، پنجاه بدر، کوسه گلین، چمچه خاتون و... را نام برد. همچنین بازی‌های «چوب جنگ»، «کشتی پهلو به پهلو» و «الک دولک» از بازی‌های مرسومگستره به شمار می‌روند.وبازی کله کله که یک بازی جایی در رودبار شهرستان می‌باشد ودر روز سیزده بدر بازی می‌کنند پنجاه بدر سوم امام تعزیه هنر در قزوین [ویرایش] صنایع دستی [ویرایش] نوشتار اصلی: صنایع دستی قزوین از هنرهای سنتی و صنایع دستی این سرزمین می‌توان در ابتدا به نقاشی و تذهیب، نقاشی پشت شیشه، نم نم دوزی، گلابتون دوزی، پن بافی (نوار بافی)، فرش بافی، گلیم بافی، جاجیم بافی، گیوه دوزی، آینه سازی، قفل سازی، و منبت کاری اشاره نمود. همچنین در موسیقی، این شهر نوابغی همچون ابوالحسن اقبال آذر، عارف قزوینی، قمرالملوک وزیری و را به دیار ایران زمین هدیه کرده‌است. قالی [ویرایش] نوشتار اصلی: قالی قزوین فرش اصیل قزوین - بافته شده در کارخانه اعتماد - سال بافته شدن قبل از 1305 هجری قمری خوشنویسی [ویرایش] نوشتار اصلی: خوشنویسی در قزوین نمونه‌ای از خط میرعماد بزرگترین نستعلیق نویس همه اعصار قزوین از دیرباز مهد پرورش بزرگان خوشنویسی کشور بوده‌است. اساتیدی همچون میرعماد حسنی (استاد بزرگ خط نستعلیق)، میرزا محمد حسین عماد الکتاب قزوینی،میرزا محمد علی خیارجی قزوینی (اولین خوشنویسی که بسم الله را به صورت مرغ طغرا ترسیم کرد)، عبدالمجید طالقانی و ملک محمد قزوینی. از دیگر خوشنویسان به نام قزوین می‌توان به گوهرشاد حسنی سیفی، میرابراهیم قزوینی، میرمحمد امین حسنی سیفی قزوینی و یحیی قزوینی اشاره کرد.[۶۴] به این سبب شهر قزوین از سوی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و شوای عالی فرهنگ به عنوان پایتخت خوشنویسی ایران لقب داده شده‌است. و به غیر از موزه دائمی خوشنویسی قزوین که در محل کاخ چهل‌ستون قزوین برقرار است، هر ساله رویدادهای بزرگ خوشنویسی مانند: برگزاری دوسالانه خوشنویسی ایران (با حضور اساتیدی از سراسر جهان)، برگزای جشنواره خوشنویسی آیات قرآنی، جشنواره خوشنویسی غدیر و... در این شهر به وقوع می‌پیوندد.[۶۵] موسیقی [ویرایش] نوشتار اصلی: موسیقی قزوین چنگ قزوین - متعلق به دوره صفوی - موزه مردمشناسی حمام قجر موسیقی رایج در شهر قزوین تفاوت چندانی با موسیقی دستگاهی ایران ندارد. در گذشته، این آوازها و دستگاه‌ها در مکتب‌های متفاوت از جمله «مکتب خراسان»، «مکتب تهران» و... اجرا می‌شد. در آن زمان، مکتب دیگری تحت عنوان «مکتب قزوین» وجود داشت که امروزه فراموش شده است. این مکتب تا اواخر دوران قاجاریه رایج بود. نگارگری مکتب قزوین [ویرایش] ملکه صبا، نمونه‌ای از نگارگری مکتب قزوین نوشتار اصلی: مکتب قزوین مکتب قزوین از مکاتب دیگر نگارگری جدا بوده و سبک و سیاق مختص خود را دارد، از ویژگی‌های این مکتب می‌توان به ترسیم اندام ظریف جوانان، درویشان و کشاورزان و نیز ترسیم چهره‌ها به صورت سه رخ اشاره کرد؛ به گونه‌ای که ترسیم چهره‌ها به صورت تمام رخ ابداً در کار نقاشان سبک قزوین دیده نمی‌شود و نیز هیچ انسانی از پشت سر تصویر نشده‌است. سوژه‌ها بیشتر از میان افراد عادی برگزیده شده و لباس‌های فاخر در نگارگری‌ها دیده نمی‌شود و جامه زنان و مردان چندان تفاوتی در نگاره‌ها ندارد.از آثار فاخر این مکتب می‌توان به معراج رسول (۹۶۵ ه. ق)، هفت اورنگ جامی و شاهنامه قوام ابن محمد شیرازی اشاره کرد. و نیز از جمله مشاهیر نگارگری در قزوین باید، استاد محمد قزوینی، صادق بیگ افشار، مولانا میرمصور، مولانا شیخ محمد، کاوس نقاش، عبدالحمید نقاش و رضا طالقانی ملقب به ضیع همایون را نام برد.[۶۶] فرهنگسراها و کتاب خانه ها [ویرایش] شهر قزوین دارای فرهنگسرا و خانه های فرهنگی متعددی است که از جمله شاخص ترین آن ها می توان به فرهنگسرای شهید رجایی ( تاسیس ۱۳۷۹ )، فرهنگسرای بانو زهرا[۶۷] ، خانه فرهنگ میرداماد ، خانه فرهنگ محمدیه ، خانه فرهنگ شهید نواب صفوی و خانه فرهنگ پردیس اشاره کرد. [۶۸] کتابخانه امام خمینی قزوین: این کتابخانه دارای ۱۸٫۰۰۰ جلد نسک است و در شهریور ماه سال ۱۳۷۸ ساخته شد. همچنین این نسکخانه دارای سالن انتظار و سالن اجتماعات و بخشی با نام تازه‌های کتاب است که درآن جدیدترین کتاب های چاپ شده به مدت دو هفته در معرض دید علاقمندان قرار می‌گیرد. کتابخانه عارف قزوینی:این کتابخانه در سال ۱۳۵۶ تاسیس شد و بیش از ۲۱٫۰۰۰ هزار جلد کتاب در موضوعات و عننخستن مختلف داراست و علاوه بر کتابخانه دارای سالن اجتماعات و نگارخانه‌ای به همین نام نیز هست. کتابخانه علامه رفیعی:کهنترین کتابخانه قزوین می‌باشد که در سا ۱۳۴۲ بنا شده و به نام کتابخانه مادر و مرجع دیگر کتابخانه های شهر شامل ۴۲٫۰۰۰ جلد کتاب است.[۶۹] اقتصاد [ویرایش] سابقه فعالیت اولین واحدهای صنعتی در قزوین به عصر صفوی باز می‌گردد؛ در دوره معاصر نیز با ساخته شدن اولین شهر صنعتی کشور (البرز) در سال ۱۳۴۶، قزوین جایگاه ویژه‌ای در بخش صنعتی کشور پیدا کرد.[۷۰] در حال حاضر استان قزوین با دارا بودن ۸ شهرک صنعتی به نام‌های البرز، لیا، کاسپین، آبیک، حیدریه، آراسنج، خرمدشت، حکیمیه،[۷۱] و دو شهرک در حال احداث به نام‌های قزوین۲ و شال و نیز ۳ ناحیه صنعتی به نام‌های نیکوییه، الموت و بویین زهرا،[۷۲] ضمن فعالیت بیش از ۸۰۰ شرکت صنعتی،[۷۳] این استان از قطب‌های اقتصادی کشور محسوب می‌شود.از جمله شاخص ترین واحدهای صنعتی در سطح قزوین می‌توان به تولی پرس، مهرام، سپهر الکتریک، کاچیران،[۷۴] لوازم خانگی پارس، شیشه لیا، آبگینه، آپادانا سرام، سرامیک البرز، کاشی پارس، واحدهای صنعتی هفت الماس، فولاد البرز، فولاد قزوین، فولاد تاکستان و شیشه قزوین اشاره کرد.[۷۵] بورس [ویرایش] بورس منطقه‌ای استان قزوین از سال ۱۳۸۴ فعالیت خود را آغاز کرده و هم اکنون دارای ۱۶ کارگزاری فعال می‌باشد.[۷۶] انرژی [ویرایش] نیروگاه ۲۰۰۰ مگاواتی شهید رجایی [ویرایش] نوشتار اصلی: نیروگاه شهید رجایی نیروگاه بخار و سیکل ترکیبی شهید رجایی در بیرون از قزوین این نیروگاه در آزادراه قزوین به تهران ساخته شده‌است. نیروگاه برق شهید رجایی دارای دو سیکل مجزای بخار و ترکیبی می‌باشد که مجموعا ۲۰۴۰ مگاوات تولید برق دارد؛ که این میزان، ۸ درصد برق مصرفی در کشور می‌باشد. سوخت مورد استفاده در این نیروگاه مازوت و گاز طبیعی است.[۷۷] آموزش [ویرایش] آموزش و پرورش [ویرایش] شهر قزوین دارای دو منطقه آموزش و پرورش است.[۷۸] آموزش عالی [ویرایش] دانشگاه‌های قزوین جزو دانشگاه‌های نمونه ایران می‌باشند و از آن‌ها می‌توان به دانشگاه بین‌المللی امام خمینی، موسسه آموزش عالی غزالی ، دانشگاه علوم پزشکی قزوین، دانشگاه آزاد قزوین، موسسه آموزش عالی دهخدا، دانشگاه آزاد تاکستان، دانشگاه پیام نور قزوین، مرکز آموزش علمی و کاربردی نیرو محرکه قزوین، دانشگاه تربیت معلم قزوین،موسسه ي آموزش عالي علامه رفيعي، دانشگاه کار البرز، موسسهٔ آموزش عالی رجاء‍‍، موسسه آموزش عالی میرعماد، موسسه اموزش عالی سهروردی، موسسه اموزس عالی علامه قزوینی و مرکز آموزش علمی و کاربردی علوم و فنون قزوین اشاره نمود. [نمایش] ن • ب • ودانشگاه‌های استان قزوین دولتی وزارت علوم دانشگاه: دانشگاه بین‌المللی امام خمینیدانشکده: وزارت بهداشت دانشگاه: علوم پزشکی قزویندانشکده: وزارت آموزش و پرورش تربیت معلم: رجایی قزوینآموزشکده: علمی کاربردی علمی کاربردی واحد قزوین  • علوم و فنون قزوین غیردولتی آزاد اسلامی دانشگاه: قزوین • تاکستان • بویین زهراسما: غیرانتفاعی آبا آبیک • البرز • بصیر • تاکستان • دارالفنون • رجا • سهروردی • علامه دهخدا • علامه رفیعی • علامه قزوینی • غیاث الدین جمشید کاشانی • کار واحد قزوین • کاسپین • کوثر • مولانا • میرعماد  • غزالی  • مرکز آموزش علمی و کاربردی نیرو محرکه قزوین آموزش از راه دور پیام نور آبیک • الوند • اوج • دانسفهان • شال • بویین زهرا • تاکستان • قزوین حوزه علمیه قزوین حوزه علمیه قزوین سطح سواد [ویرایش] استان قزوین با دارا بودن ۷۷٫۶۷% سواد در بین ۳۰ استان کشور از نظر سطح سواد در رتبه هفتم قرار دارد. و دراین استان شهر قزوین با داشتن بیشترین جمعیت، بیشترین میزان با سوادی را در خود جای داده‌است.[۷۹] حمل و نقل [ویرایش] نوشتار اصلی: شبکه حمل و نقل قزوین سامانه حمل و نقل درون شهری [ویرایش] اتوبوسرانی [ویرایش] سازمان اتوبوسرانی قزوین دارای سه بخش کلی سیستم اداری، توقفگاه و تعمیرگاه واقع در چهارراه ولیعصر و توقفگاه شهید رجایی است و روزانه ۱۶۵ هزار نفر توسط اتوبوس‌ها و ۱۳۰ هزار نفر توسط مینی بوس‌های این سازمان در سطح شهر قزوین و حومه جابجا می‌شوند. همچنین در حال حاضر ۲۰ خط اتوبوس تحت پوشش سازمان اتوبوسرانی قزوین مشغول ارائه خدمات هستند که از این تعداد، ۱۵ خط درون شهری و ۵ خط نیز از مبدا شهر قزوین به شهرهای محمدیه، صنعتی و الوند، اقبالیه، محمود آباد، چوبیندر رفت و آمد می‌کنند. سازمان اتوبوسرانی قزوین در بحث بهره وری و فنی، استفاده بهینه و کامل از اتوبوس‌ها و امکانات، برنامه ریزی و ارائه خدمات مطلوب به شهروندان در سال ۱۳۷۹ و سال ۱۳۸۷ مقام اول را در کشور توانسته کسب کند.[۸۰] تاکسیرانی [ویرایش] سازمان مدیریت و نظارت بر تاکسیرانی قزوین در شهریور ماه سال ۱۳۷۶ تشکیل شد؛ و وظیفه اش سامان دهی و کنترل تاکسی‌های شهر قزوین است.[۸۱] [نمایش] ن • ب • وشبکه حمل و نقل قزوین سامانه حمل و نقل درون شهری اتوبوسرانی پایانه مرکزی  • پایانه شهید بهشتی  • پایانه رز  • پایانه غرب  • پایانه دانشگاه آزاد  • پایانه جانبازان  • پایانه مینودر خط 1 • خط 2 • خط 3 •خط 4 • خط 5 • خط 6 • خط 7 • خط 8 •خط 9 • خط 10 • خط 11 • خط 12 • خط 13 •خط 14 • خط 15 • خط 16 •خط 17 • خط 18 • خط 19 • خط 20 • خط 21 • خط 22 • خط 23 تاکسیرانی ایستگاه تاکسی شهید بهشتی  • ایستگاه تاکسی دوراهی همدان  • ایستگاه تاکسی شهید بابایی تراموا تراموای قزوین سامانه حمل و نقل برون شهری ترمینال ترمینال آزادگان (محور شرق)  • ترمینال غرب  • ترمینال نسیم شمال  • ترمینال جنوب (بویین زهرا)  • ترمینال الموت راه‌آهن ایران ایستگاه راه‌آهن قزوین  • راه آهن تهران-قزوین-زنجان  • راه آهن قزوین-رشت فرودگاه فرودگاه قزوین مترو مترو تهران-قزوین فهرست بزرگراه‌های ایران آزادراه (تهران-قزوین-زنجان)  • آزادراه (قزوین-رشت) •  •  •  • رسانه ها [ویرایش] صدا و سیمای مرکز قزوین [ویرایش] نوشتارهای اصلی: شبکه قزوین و صدا و سیمای مرکز قزوین صدا و سیمای مرکز قزوین رادیو در قزوین [ویرایش] اولين فعاليت راديويي در قزوين به سال‌هاي ۴۸ـ ۱۳۴۷ باز مي‌گردد. اين راديو تحت عنوان (پيكار با بي‌سوادي) توسط ارتش يا اداره اطلاعات وقت نصب و راه‌اندازي شد كه روزانه ۲ ساعت برنامه پخش ميكرد و گلچيني بود از صحبت‌هاي شخصيت‌هاي اهل مطالعه و متدين شهر قزوين. بعد از ۲ سال فعاليت‌هاي آن به دلايل نامعلومي تعطيل شد و تا سال ۱۳۷۶ كه راديو محلي قزوين راه‌اندازي شد، اين راديو از برنامه‌هاي جعبه جادويي زنجان و تهران استفاده ميكرد. به دنبال تصويب لايحه استان‌شدن قزوين از سوي مجلس شوراي اسلامي (سال ۱۳۷۵)، در شهريور ۱۳۷۶ اداره كل صدا و سيماي مركز قزوين فعاليت اداري خود را آغاز كرد و طي يك برنامه زمان‌بندي‌شده در ۱۳ آذر ۷۶، مصادف با ۳ شعبان خجسته ميلاد امام‌حسين(ع)، راديوشهري قزوين روي موج FM رديف ۵/۱۰۳ مگاهرتز با توليد و پخش روزانه حدود ۳ ساعت برنامه فعاليت راديويي خود را آغاز كرد. در ۲۸ آذر ۸۱ شبكه استاني صدا با پخش روزانه ۱۲ ساعت برنامه از اذان صبح تا ساعت ۱۹، آغاز به كار كرد و مورد بهره‌برداري قرار گرفت. سیما در قزوین [ویرایش] اولين فعاليت سيما در قزوين مربوط به راه‌اندازي فرستنده تلويزيوني مرادتپه در نوروز ۱۳۵۶ است. اين فرستنده برنامه‌هاي شبكه يك و ۲ سيما را براي شهرهاي قزوين، تاكستان، آبيك و بوئين‌زهرا تحت پوشش قرار مي‌داد. در ادامه اين فعاليت‌ها در سال ۱۳۶۰ با شروع به كار دفتر خبري قزوين، فصل جديدي در انعكاس اخبار و وقايع شهر قزوين و مناطق اطراف آغاز شد. اين دفتر انعكاس اخبار و وقايع شهرهاي كرج، قزوين و تاكستان را به عهده داشت تا اينكه كرج از محدوده فعاليت خبري قزوين جدا شد. در سال ۱۳۷۵ لايحه تاسيس استان قزوين در مجلس شوراي اسلامي تصويب شد و در شهريور ۱۳۷۶ با صدور حكمي از سوي آقاي لاريجاني، آقاي محمدحسين پيله‌وري به عنوان اولين مديركل صدا و سيماي مركز قزوين فعاليت خود را آغاز كرد. در ۲۶ فروردين ۱۳۷۸ استوديوي دومنظوره پخش سيما و توليد صدا، فرستنده پرقدرت تلويزيوني شهيدبابايي (مرادتپه) و ساختمان اداري و مالي مركز به مرحله بهره‌برداري رسيدند و روزانه به مدت ۱۵ دقيقه خبر سيماي استان پخش شد. در ۲۸ آذر ۱۳۸۱ شبكه محلي سيما كه در روزهاي جمعه از ساعت ۸ تا ۱۴ برنامه داشت، آغاز به كار كرد و مورد بهره‌برداري قرار گرفت. همچنين همزمان با سفر رهبر معظم انقلاب به استان قزوين در ۲۵/۹/۸۲ هزينه راه‌اندازي شبكه استاني سيماي مركز قزوين در طرح‌ها و پروژه‌هاي مصوب سفر قرار گرفت و از ۱۰/۲/۸۳ عمليات اجرايي آن شروع شد و در ۱۳/۱۲/۸۴ همزمان با ولادت امام محمد باقر(ع) شبكه استاني سيماي مركز قزوين آغاز به كار كرد.[۸۲] نشریه ها [ویرایش] هفته نامه مینودر [۸۳] روزنامه ولایت قزوین [۸۴] مراکز تفریحی رفاهی [ویرایش] سرگرمی [ویرایش] قزوین دارای شهربازی‌های متعدد است . که از جمله مهم تری آن ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: شهربازی دالفک شهربازی دهخدا شادی بازی الغدیر نمایشگاه بین المللی [ویرایش] نوشتار اصلی: نمایشگاه بین المللی قزوین نمایشگاه بین المللی قزوین نمایشگاه بین المللی قزوین فعالیت خود را از سال ۱۳۷۸ آغاز کرد. این نمایشگاه ضمن دارا بودن استاندارد های بین المللی در سطوح مختلف در دو سالن سرپوشیده به مساحت ۳۶۰۰ متر مربع احداث شده است . نمایشگاه بین المللی قزوین هم اکنون دارای سالن کنفرانس ، بیش از ۲۰۰۰ متر مربع فضای مفید نمایشگاهی ، نمازخانه خواهران و برادران ، اتاق رادیو و پارکینگ داخلی با ظرفیت ۱۰۰۰ خودرو می باشد . [۸۵] موزه ها و نگارخانه ها [ویرایش] قزوین با توجه به تاریخی بودن و پایتخت بودن قزوین در زمان صفویه دارای موزه ها و نگارخانه های متعددی می باشد که می توان به موارد زیر اشاره کرد: [نمایش] ن • ب • وموزه‌های شهر قزوین موزه دایمی خوشنویسی موزه بلدیه موزه قزوین موزه کشاورزی موزه مردم شناسی موزه سنگ شناسی موزه شهدای قزوین موزه هنر پایداری مراکز خرید [ویرایش] ستاره شهر واقع در خیابان خیام مرکز خرید فردوسی در خیابان فردوسی مرکز خرید ایرانیان در خیابان عدل مرکز خرید الغدیر در سه راه خیام سینماها [ویرایش] نوشتار اصلی: سینما در قزوین شهر قزوین به علت داشتن سینمای تابستانه در گراند هتل و نیز داشتن مهمانخانه سلطنتی از اولین شهرهای ایران است که فیلم در آن اکران شده است. بر اساس گفته تاریخ شناسان نخستین بار در سال ۱۳۰۷ در قزوین فیلم به نمایش در آمده است بعد از آن هم به سال ۱۳۰۸ مقابل مهمانخانه بزرگ قزوین. در این سال همچنین در مهمانخانه‏ هتل پارس (معروف سینما مایاک) فیلم به روی پرده می‌رفت. در مدرسه ارامنه نیز گاهی فیلم نشان داده می‏شد که این محل را سینما پاته ذکر کرده‏ اند. در سال ۱۳۱۰ اولین سالن سینما در قزوین در کنار گراند هتل بنام سینما تابستانه ایران ساخته شده است.[۸۶] [نمایش] ن • ب • وسینماهای قزوین سینما بهمن سینما ملت سینما مهتاب سینما حافظ سینما دهخدا(در حال ساخت) هتل ها و مراکز اقامتی [ویرایش] هتل مرمر هتل البرز هتل ایران هتل ورزش هتل میرعماد ورزش [ویرایش] نوشتار اصلی: ورزش در قزوین ورزشگاه سردار آزادگان قزوین ورزشگاه‌ها [ویرایش] ورزشگاه سردار آزادگان قزوین در زمینی به وسعت ۷۰ هکتار ساخته شده و قرار است در مرحله دوم، یک سالن ورزشی به ظرفیت هزار نفر، یک سالن سرپوشیده و پیست دو و میدانی هم به آن اضافه شود. همچنین ساخت استخر، سالن چند منظوره، زمینهای تنیس، زمین سوارکاری، زمین اسکیت و دریاچه قایقرانی در مراحل بعدی ساخت این مجموعه ورزشی پیش بینی شده است.[۸۷] [نمایش] ن • ب • وورزش در قزوین مجموعه های ورزشی ورزشگاه سردار آزادگان ورزشگاه شهید رجایی مجموعه ورزشی شهید بابایی مجموعه ورزش الغدیر مجموعه ورزشی تختی مجموعه ورزشی بانوان پونک مجموعه ورزشی کوثر دهکده المپیک قزوین استخر ها استخر الهیه استخر آریان استخر شهید رجایی استخر کارگران استخر الغدیر مجموعه فرهنگی ورزشی ساحل باشگاه‌های فوتبال باشگاه فوتبال کاسپین باشگاه فوتبال نیرومحرکه قزوین  • باشگاه فوتسال پوشینه‌بافت قزوین باشگاه‌های بسکتبال باشگاه بسکتبال تکماش شهرهای خواهرخوانده [ویرایش] ایالات سلانگور مالزی یکی از خواهرخوانده‌های قزوین